Wat is een medisch hulpmiddel?
De definitie van een medisch hulpmiddel in artikel 1 van de Wet op de medische hulpmiddelen luidt:

Een medisch hulpmiddel is elk instrument, toestel of apparaat, elke stof of software of elk ander artikel dat of die alleen of in combinatie wordt gebruikt, met inbegrip van de software die voor de goede werking ervan benodigd is, en dat of die door de fabrikant bestemd is om bij de mens voor de volgende doeleinden te worden aangewend:
- diagnose, preventie, bewaking, behandeling of verlichting van ziekten;
- diagnose, bewaking, behandeling, verlichting of compensatie van verwondingen of een handicap;
- onderzoek naar of vervanging of wijziging van de anatomie of van een fysiologisch proces;
- beheersing van de bevruchting, waarbij de belangrijkste beoogde werking in of aan het menselijk lichaam niet met farmacologische of immunologische middelen of door metabolisme wordt bereikt, maar wel door dergelijke middelen kan worden ondersteund.

Valt onderzoek met een medisch hulpmiddel onder de reikwijdte van geneesmiddelenonderzoek in de zin van de WMO?
Deze vraag is van belang wanneer het medisch hulpmiddel (dan wel een actief implantaat) tevens een geneesmiddel bevat. De CCMO beschouwt medische hulpmiddelen die tevens een geneesmiddel bevatten niet als een geneesmiddel zolang de werking van het geneesmiddel een ondergeschikte functie heeft ten opzichte van de functie van het medisch hulpmiddel. Een voorbeeld hiervan is een drug eluting stent. De wet- en regelgeving voor geneesmiddelenonderzoek is dan niet van toepassing.

Zie ook de CCMO-notitie over dit onderwerp.

Top

Moet een klinisch onderzoek met een medisch hulpmiddel worden aangemeld bij een bevoegde instantie?
De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) is de bevoegde instantie voor de aanmelding van klinisch onderzoek met een medisch hulpmiddel (dan wel een actief implantaat), waarbij een fabrikant betrokken is die verantwoordelijk is voor de ontwikkeling van het medisch hulpmiddel met de bedoeling het in de handel te gaan brengen. Dergelijk onderzoek moet door de betreffende fabrikant ter kennisgeving bij IGZ worden aangemeld.
Dit geldt zowel voor medische hulpmiddelen zonder een CE-markering* als voor medische hulpmiddelen met een CE-markering, die buiten het beoogd gebruik zoals gedefinieerd in de betreffende conformiteitsbeoordelingsprocedure worden ingezet (nieuwe indicatie). De aanmeldingsprocedure staat op de website van IGZ: www.igz.nl.

Indien binnen een zorginstelling in samenspraak tussen artsen en technici en binnen de kaders van klinisch onderzoek een specifiek medisch hulpmiddel wordt ontworpen, dat (nog) niet op de markt is, is de betreffende instelling c.q. technische afdeling geen fabrikant in de zin van het Besluit medische hulpmiddelen en geldt er derhalve geen verplichting tot de aanmeldings-procedure bij de IGZ conform het Besluit. Zodra het klinisch onderzoek met het betreffende ontworpen medisch hulpmiddel zich echter ook uitstrekt naar andere instellingen (arts/onderzoeker en ontwerptechnici niet langer binnen dezelfde (instellings)-verantwoordelijkheidsstructuur), geldt de aanmeldingsverplichting wel.

*CE-markering wordt ten onrechte veelal als een (kwaliteits) keurmerk gezien. Een CE-certificering impliceert echter een verklaring van conformiteit van het betreffende medische hulpmiddel aan de essentiële vereisten, zoals benoemd in het Medical Device Dossier (MDD).
Afhankelijk van de risicoklasse wordt de CE-markering door de fabrikant zelf dan wel door een 'Notified Body' afgegeven. De CE-markering is hierbij van toepassing op het door de fabrikant gedefinieerde ‘intended use’ van het medisch hulpmiddel.

Wat is een fabrikant in de zin van het Besluit medische hulpmiddelen?
De persoon, rechtspersoon daaronder begrepen, of diens gemachtigde, die:
- verantwoordelijk is voor het ontwerp, de vervaardiging, de verpakking en de etikettering van een medisch hulpmiddel met het oog op het in de handel brengen ervan onder eigen naam, ongeacht of deze verrichtingen worden uitgevoerd door diezelfde persoon of onder zijn verantwoordelijkheid door een derde; of
- die één of meer geprefabriceerde producten assembleert, verpakt, behandelt, vernieuwt of etiketteert, of aan deze producten de bestemming van een medisch hulpmiddel toekent met het oog op het in de handel brengen ervan onder eigen naam.

Top

Moet een klinisch onderzoek met een medisch hulpmiddel door een erkende METC beoordeeld worden?
De wettelijke kaders en richtlijnen voor klinisch onderzoek met een medisch hulpmiddel dan wel een actief implantaat zijn vastgelegd in het Besluit medische hulpmiddelen (art 13) respectievelijk het Besluit actieve implantaten (art 7). De grondslag van de genoemde besluiten ligt in Europese wetgeving, te weten de Medical Device Directive 93/42/EEC (Annex VII-2.2. en X) respectievelijk de Directive on Active Implantable Devices 90/385/EC (Annex 6 en 7).

Genoemde besluiten adresseren de fabrikant van het betreffende medisch hulpmiddel tot een aantal verplichtingen alvorens het klinisch onderzoek mag aanvangen. Eén van de expliciete voorwaarden betreft het aan de IGZ overleggen van een positief advies door een erkende METC. Deze beoordeling vindt dus niet alleen plaats vanuit grondslag van de WMO, maar specifiek op geleide van de wetgeving rondom medische hulpmiddelen. Voor de METC’s betekent dit dat de beoordeling van klinisch onderzoek met een medisch hulpmiddel een taak is, die hen wettelijk op basis van het Besluit medische hulpmiddelen toekomt. Het betreft hier dan alleen klinisch onderzoek met een medisch hulpmiddel waarvoor een meldingsplicht richting IGZ geldt (zie de vorige vraag).

Voor overig klinisch onderzoek met medische hulpmiddelen welke onder de reikwijdte van de WMO vallen geldt dat deze op grond van de Wet Medisch Wetenschappelijk Onderzoek met Mensen beoordeeld moeten worden door een erkende METC. Een voorbeeld van een dergelijk onderzoek (dus een WMO-plichtig onderzoek met medische hulpmiddelen dat niet bij IGZ hoeft te worden aangemeld) is een gerandomiseerd onderzoek waarbij twee medische hulpmiddelen met een CE-markering met elkaar worden vergeleken.

De procedure voor het indienen van het onderzoeksdossier bij een erkende METC is hier beschreven.

Top

Welke informatie over het medisch hulpmiddel moet bij een erkende METC ter beoordeling worden ingediend?
De erkende METC die het onderzoeksdossier beoordeelt moet beschikken over adequate productinformatie om de veiligheid en kwaliteit van het medisch hulpmiddel (dan wel een actief implantaat) te kunnen beoordelen. Op deze website staat een model productinformatie voor medische hulpmiddelen (IMDD: Investigational Medical Device Dossier) die gebruikt kan worden voor de indiening bij de erkende METC.

Voor medische hulpmiddelen (dan wel een actief implantaat) met een CE-markering kan worden volstaan met de bestaande productinformatie. Indien een medisch hulpmiddel met een CE-markering wordt gebruikt voor een andere toepassing dan waarvoor de CE-markering is afgegeven, dan dient duidelijk gemaakt te worden hoe de veiligheid en kwaliteit van het medisch hulpmiddel gewaarborgd is. Het model IMDD kan hiervoor ook gebruikt worden. De erkende METC zal beoordelen of de informatie voldoende is voor een adequate beoordeling en kan zonodig additionele informatie opvragen. Ook kan zij besluiten advies aan te vragen bij een extern deskundige.

Een volledig overzicht van alle documenten die ter beoordeling moeten worden ingediend bij een erkende METC staan vermeld in het standaard onderzoeksdossier.

Top

Wat moet er na de start van het onderzoek gemeld worden bij IGZ waar het onderzoek ter kennisgeving is aangemeld?
Met ingang van 21 maart 2010 is een fabrikant van medische hulpmiddelen die gebruikt worden in klinisch onderzoek, voor zover het niet-CE-gemarkeerde medische hulpmiddelen of CE-gemarkeerde medische hulpmiddelen waarbij een nieuwe indicatie wordt onderzocht betreft, tot het volgende verplicht:
- Alle ernstige ongewenste voorvallen (SAE’s) moeten volledig worden geregistreerd en onmiddellijk ter kennis worden gebracht van alle bevoegde instanties van de lidstaat waar het klinisch onderzoek plaatsvindt. Voor Nederland geldt de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) als bevoegde autoriteit;
- IGZ op de hoogte stellen van de beëindiging van het klinisch onderzoek, met opgave van redenen in geval van een voortijdige beëindiging.

Top

Wat zijn de termijnen voor het melden van SAE’s en beëindiging onderzoek aan IGZ?
In december 2010 is binnen de Europese Unie een Guidance clinical investigations serious adverse event reporting under Directives 90/385/EEC and 93/42/EEC as amended by Directive 2007/47/EC vastgesteld, met bijbehorend 'reporting form'. Deze zogenoemde MEDDEV kan hier worden gevonden.

Naar de Nederlandse situatie vertaald, verzoekt de IGZ fabrikanten om op de volgende wijze invulling te geven aan bedoelde verplichtingen:

SAE’s
Binnen twee werkdagen en niet later dan vier kalenderdagen die SAE's te melden aan de IGZ, die tijdens het klinisch onderzoek zijn opgetreden in betrokken centra - in Nederland of daarbuiten - en die leiden c.q. hebben geleid tot aanpassing c.q. terugtrekking van het te onderzoeken medisch hulpmiddel dan wel actieve implantaat.

Tegelijkertijd verzoekt de IGZ desbetreffende fabrikanten om alle aan klinisch ondezoek deelnemende centra - in Nederland of daarbuiten - op de hoogte te stellen van dergelijke SAE's.

De IGZ wijst fabrikanten erop dat zij, in het kader van de conformiteitsbeoordelingsprocedures, waar nodig de nodige maatregelen dienen te nemen.
De overige SAE's dienen per kwartaal getotaliseerd te worden gemeld aan de IGZ conform het eerdergenoemde 'reporting form'.

Beëindiging klinisch onderzoek
Aan IGZ dient per kwartaal een dergelijke beëindiging te worden gemeld.

Voortijdige beëindiging klinisch onderzoek
Aan IGZ dient binnen twee werkdagen en niet later dan vier kalenderdagen een dergelijke beëindiging met opgave van redenen te worden gemeld.

Top

Moeten ernstige ongewenste voorvallen (SAE’s) die zijn voorgevallen in klinisch onderzoek met CE-gemarkeerde medische hulpmiddelen worden gemeld bij de IGZ?
Nee, de verplichting tot het melden van SAE’s bij de IGZ geldt alleen voor klinisch onderzoek met medische hulpmiddelen zonder CE-markering en medische hulpmiddelen met CE-markering die buiten het beoogd gebruik worden ingezet (zie vraag 6). Voor klinisch onderzoek met CE-gemarkeerde hulpmiddelen dient de fabrikant alleen incidenten te melden aan IGZ conform de MEDDEV 2.12.1.

Top

Moeten ernstige ongewenste voorvallen (SAE’s) gemeld worden bij de erkende METC die een positief besluit heeft afgegeven?
In overeenstemming met ISO 14155-1 moet de opdrachtgever er voor zorg dragen dat alle SAE’s en Serious Adverse Device Effects (SADE) bij de oordelende METC gemeld worden. Analoog aan de wettelijke termijn voor de SUSAR-melding voor geneesmiddelenonderzoek, moet een SAE die dodelijk is of levensgevaar oplevert voor de proefpersoon binnen 7 dagen gemeld worden. Voor de overige SAE’s geldt dat deze binnen 15 dagen gemeld moeten worden. Voor investigator initiated onderzoek geldt de verplichting dat SAE’s en SADE gemeld worden via de webportal ToetsingOnline. Voor het overige onderzoek mag de opdrachtgever zelf bepalen of de melding via de webportal ToetsingOnline verloopt of anderszins (op papier of e-mail). De webportal ToetsingOnline kan alleen gebruikt worden voor klinisch onderzoek dat onder de reikwijdte van de WMO valt.

Top

Welke overige zaken moeten er na de start van het onderzoek gemeld worden bij de erkende METC die een positief besluit heeft afgegeven?
De opdrachtgever is verplicht de volgende zaken te melden bij de erkende METC:

• de start- en einddatum van het onderzoek;


• amendementen (wijzigingen in het onderzoeksdossier);


• voortgang van het onderzoek middels een voortgangsrapportage;


• artikel 10 (WMO) voorvallen;


• voortijdige beëindiging van het onderzoek met opgave van reden;


• eindrapportage.

Is er een printversie van alle veelgestelde vragen over klinisch onderzoek met medische hulpmiddelen?
Ja. De CCMO heeft alle veelgestelde vragen over medisch-wetenschappelijk onderzoek met medische hulpmiddelen samengevoegd tot één document.

• Veelgestelde vragen medisch-wetenschappelijk onderzoek met medische hulpmiddelen

Vragen?
Zie ook de andere FAQs op deze website.
Indien u vragen heeft, kunt u bellen met het secretariaat van de CCMO: tel. 070-340 6700.
E-mail: ccmo@ccmo.nl